BOTA ËSHTË një vend më i shëndetshëm, por jo më i sigurt, shkruante The Economist në vitin 1953, pas vdekjes së Josif Stalinit. Një prej tiranëve më të përgjakshëm në histori sapo kishte vdekur dhe kjo gazetë shqetësohej se kush dhe çfarë mund të vinte më pas. Nuk ishte e vetme në këtë shqetësim. Totalitarizmi rus, tashmë i njohur, dukej disi më i menaxhueshëm se çfarëdo që mund të sillte e ardhmja.

Shtatë dekada më vonë, kjo ndjenjë ka ndryshuar pak. Pavarësisht se çfarë bën Kremlini, frika se, nëse i kundërvihemi, ai mund të bëjë diçka edhe më të pamatur, përdoret ende si argument për t’iu nënshtruar kërkesave ruse.

Merrni, për shembull, një bisedë me Andrey Melnichenkon, një oligark rus, të botuar së fundmi në këto faqe. Ai pranoi se Vladimir Putin kishte bërë gabime, por argumentoi se çfarëdo që të vinte më pas mund të ishte edhe më keq; se Rusia, nëse shtyhej shumë fort, mund të “zhytej në kaos, autarki brutale ose një varësi të zymtë e të rrezikshme”, madje edhe të “përdorte një armë bërthamore taktike”. Përfundimi ishte i qartë: lëreni Rusinë të bëjë siç dëshiron, përndryshe do të ketë pasoja. Kjo është një qasje pa rrugëdalje.

Për vite me radhë, pas rënies së Bashkimit Sovjetik, Perëndimi bëri çmos që të mos e poshtëronte Rusinë dhe ta kthente atë në një aktor të përgjegjshëm të sistemit ndërkombëtar. Vetëm në vitin 1997, Moska u ftua të bashkohej me G7-në, nënshkroi Aktin Themelues NATO–Rusi dhe hyri në një Marrëveshje Partneriteti dhe Bashkëpunimi me Bashkimin Evropian. Që nga rënia e Bashkimit Sovjetik, çdo administratë presidenciale amerikane është përpjekur ta afrojë Rusinë me Perëndimin, qoftë përmes nënshkrimit të traktateve, duke e parë udhëheqësin e saj “thellë në sy”, apo duke shtypur butonat e “reset”-it. Të njëjtën gjë bënë edhe ish-shtetet satelite sovjetike, përfshirë Poloninë.

Në vitin 2009, zoti Putin u ftua të merrte pjesë në ceremonitë në Westerplatte, në Poloni, për të përkujtuar 70-vjetorin e shpërthimit të Luftës së Dytë Botërore. Vendi im vendosi një program heqjeje vizash për rusët që jetonin pranë kufirit tonë, në enklavën e Kaliningradit. Krerët e Kishës Ortodokse Ruse dhe të Kishës Katolike Romake Polake lëshuan një apel të përbashkët, duke bërë thirrje për “faljen e gabimeve, padrejtësive dhe çdo të keqeje të kryer ndaj njëri-tjetrit”. Edhe sot unë sulmohem personalisht nga opozita jonë për faktin se kam thënë se mund ta imagjinoja një Rusi vërtet demokratike duke u bashkuar me NATO-n, pasi të përmbushte të gjitha kriteret.

Të gjithë u përpoqëm. Dhe të gjithëve na u kthye përgjigjja me refuzim.

Sot, pothuajse pesë vjet pasi nisi luftën më të përgjakshme në Evropë që nga viti 1945, Rusia po përpiqet përsëri të imponojë vullnetin e saj duke kërcënuar me përshkallëzim. Vetëm së fundmi ajo paralajmëroi Britaninë për “pasoja” për ofrimin e ndihmës ushtarake ndaj Ukrainës. Vizita e John Ratcliffe, drejtorit të CIA-s, në Moskë këtë muaj, thuhet se ishte një përpjekje për ta paralajmëruar Kremlinin kundër sulmit ndaj një shteti anëtar të NATO-s.

E megjithatë, ndërsa udhëheqësi rus nuk tregon asnjë gatishmëri për të arritur një marrëveshje paqeje — përveç kapitullimit të Ukrainës — ende shumë njerëz refuzojnë ta pranojnë realitetin. Disa argumentojnë se Rusia është dobësuar aq shumë nga presioni ekonomik dhe ushtarak në rritje, saqë Perëndimi duhet të negociojë përpara se regjimi të shembet, ose më keq, përpara se shteti të shpërbëhet dhe të prodhojë pasues edhe më të rrezikshëm të zotit Putin. Të tjerë këmbëngulin se Rusia nuk duhet të shtyhet shumë larg, sepse mund të reagojë me përshkallëzim të mëtejshëm, përfshirë edhe në fushën bërthamore. Të dyja argumentet janë të gabuara.

Frika se presioni i vazhdueshëm do të çonte në shpërbërjen e shtetit është e ekzagjeruar. Sistemi politik shumë i centralizuar i Rusisë i ka bërë rajonet e saj ekonomikisht, administrativisht dhe financiarisht të varura nga Moska. Miliona qytetarë mbështeten te transfertat nga buxheti federal, ndërsa edhe rajonet e pasura me burime natyrore varen nga infrastruktura e transportit dhe energjisë e kontrolluar nga qendra. Rusia nuk është Bashkimi Sovjetik. Përveç Kaukazit të Veriut, rusët etnikë përbëjnë shumicën dërrmuese të popullsisë, ndërsa kujtimi i krizës ekonomike dhe kaosit politik që shoqëruan shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik vazhdon t’i frenojë ndjenjat separatiste. E fundit, por jo më pak e rëndësishmja, vendi ka qenë i centralizuar prej shekujsh. Ndryshimet e mëdha politike historikisht kanë nisur në Moskë, jo në rajone. Edhe në rast të një krize udhëheqjeje apo të një disfate të rëndë ushtarake, pasoja më e mundshme do të ishte një luftë brenda elitës në pushtet për kontrollin e qendrës, jo shpërbërja e shtetit.

Kërcënimet për përshkallëzim — të bëra ose nga autoritetet, ose të sugjeruara nga oligarkë që pretendojnë se janë të shqetësuar — nuk janë reagime ndaj krizave të reja, por pjesë e një strategjie të përdorur prej kohësh.

Sot, ashtu si në të kaluarën, Rusia po e teston Perëndimin përmes forcës. Doktrina ushtarake sovjetike e quante këtë taktikë razvedka boyem, “zbulim përmes luftimit”. Sulmet e kufizuara përdoreshin për të zbuluar pozicionet, fuqinë dhe dobësitë e kundërshtarit përpara se të niste një ofensivë më e madhe. Kremlini ka zbatuar të njëjtin parim që atëherë e deri më sot. Në luftën e tij aktuale kundër demokracive perëndimore, ai përdor dronë, sulme kibernetike, sabotazh, ndërhyrje në sinjalet GPS dhe luftë informative. Këto nuk janë provokime të rastësishme. Janë teste të kalibruara me kujdes ndaj vendosmërisë sonë. Pyetja nuk është më nëse Rusia po e heton dhe po e provon NATO-n. Pyetja është nëse NATO e kupton se po vihet në provë dhe çfarë sinjali synon të dërgojë për të parandaluar që veprimet në zonën gri të shndërrohen në një përballje të drejtpërdrejtë.

Kremlini vepron mbi bazën e një supozimi të thjeshtë: jo se Rusia është më e fortë, por se kundërshtarët demokratikë do të hezitojnë të testojnë dobësitë e saj. Prandaj Evropa duhet t’i rezistojë tundimit për t’u përfshirë në negociata të parakohshme. Ata që bëjnë thirrje për rihapjen e dialogut politik mund të shpresojnë se diskutimet do ta ulin tensionin në fund. Në planin afatgjatë, e kundërta është e vërtetë. Dialogu i nisur përpara se pozita strategjike e Rusisë të jetë dobësuar mjaftueshëm mund ta forcojë legjitimitetin e Kremlinit brenda vendit, të inkurajojë operacione të mëtejshme hibride, të dobësojë mbështetjen evropiane për Ukrainën dhe të thellojë ndarjet brenda komunitetit tonë demokratik.

E vërteta e pakëndshme është se Evropa duhet të pranojë rrezik më të madh në afat të shkurtër për të shmangur rreziqe shumë më serioze në të ardhmen. Objektivi ynë nuk mund të jetë thjesht shmangia e përshkallëzimit. Duhet të jetë bindja e zotit Putin dhe e popullit rus se përshkallëzimi nuk do t’i çojë askund dhe se ne jemi të gatshëm të sakrifikojmë më shumë sesa para për të mbrojtur veten. Ne i kemi mjetet dhe kapacitetin për ta bërë këtë. Përgjegjësia kryesore e udhëheqësve evropianë është të mbrojnë popujt e tyre nga kërcënimet ruse, jo të mbrojnë Rusinë nga vetvetja.

Rusia na konsideron armik dhe dëshiron të shkatërrojë qytetërimin tonë demokratik. Ne nuk duhet të nxitojmë ta qetësojmë apo ta kënaqim atë. Kur zoti Putin të jetë gati për paqe, ai do të gjejë një mënyrë për ta komunikuar këtë.