Në debatin e parmbrëmshëm në TV Dukagjini, Glauk Konjufca nuk humbi sepse foli më dobët se të tjerët. Humbi sepse foli nga vendi më i vështirë në politikë. Nga vendi i pushtetit që nuk mund të fshihet më pas premtimeve.

Dikur Vetëvendosje hynte në studio si akuzë. Mbrëmë hyri si arsyetim. Ky është ndryshimi.

Konjufca u përpoq ta shpjegojë pse vendi shkoi në zgjedhje, pse nuk u gjet presidenti, pse opozita nuk dha zgjidhje, pse Vjosa Osmani u bë temë vonë, pse Vetëvendosje u detyrua të veprojë. Por pikërisht aty u pa problemi. Një pushtet pesëvjeçar nuk mund ta fitojë debatin duke treguar pse të tjerët e penguan. Pushteti e fiton debatin vetëm kur tregon çka ka zgjidhur.

Parbrëmë, Konjufca nuk ishte më ai politikani i lehtë, ironik dhe i mprehtë që dinte ta çmontonte kundërshtarin. Ishte përfaqësuesi i një qeverie që duhet të mbrojë krizën, ngërçin, mosmarrëveshjen, mungesën e shumicës dhe një vend që po shkon në zgjedhje pa ndonjë ndjenjë të madhe shprese.

Prandaj, humbja e tij nuk ishte vetëm personale. Ishte humbje e pozitës morale të Vetëvendosjes.

Sepse, kur je në opozitë, mund të jesh i zgjuar me fjalë. Kur je në pushtet, duhet të jesh i saktë me rezultate.

Sondazhi i fundit e shpjegon më mirë se çdo debat këtë moment politik. Kosova nuk është në kryengritje kundër pushtetit. Por as nuk është më në dashuri me të. Vetëm 39.3 për qind mendojnë se vendi po shkon në drejtimin e duhur, ndërsa 47.2 për qind mendojnë se po shkon në drejtimin e gabuar.

Kjo është shifra që duhet ta shqetësojë pushtetin. Jo sepse e rrëzon automatikisht. Por sepse ia merr të drejtën e lavdisë.

Vetëvendosje ende prin. Këtë nuk e ndryshon asnjë dëshirë opozitare. Ka bazë të fortë, ka votues besnikë dhe ka ende figurën më të madhe politike, Albin Kurtin. Por vota e saj nuk është më ajo vota e vitit 2021. Nuk është më votë e rrëzimit të një bote të vjetër. Është votë e mbajtjes së një kampi politik.

Ka dallim të madh mes një partie që rritet nga shpresa dhe një partie që mbahet nga besnikëria. Vetëvendosje sot është më shumë e dyta.

Qytetarët në sondazh nuk po flasin si revolucionarë. Po flasin si familjarë. Problemi i parë është zhvillimi ekonomik dhe vendet e punës. Pastaj vjen kontrolli i çmimeve. Pastaj shëndetësia. Kur pyeten për problemet e gjashtë muajve të fundit, shumica flasin për çmimet e ushqimeve, energjinë, derivatet, pamundësinë për ta përballuar muajin dhe pagat e ulëta.

Kjo është aktakuza reale ndaj qeverisë.

Jo ajo që thotë opozita. Ajo që thotë frigoriferi.

Një pushtet mund ta përballojë kritikën politike. Mund ta relativizojë opozitën. Mund ta fajësojë të kaluarën. Mund ta shpallë median armike. Mund të thotë se Serbia pengon, se gjykatat pengojnë, se bizneset pengojnë, se ambasadat nuk kuptojnë. Por nuk mund ta bindë qytetarin se çmimet nuk janë rritur, kur ai i sheh çdo ditë.

Këtu fillon fundi i propagandës.

Të dielën Kosova nuk voton vetëm për parti. Voton për një ndjenjë. A është jeta më e lehtë apo më e rëndë. A ka më shumë siguri apo më shumë nervozë. A ka më shumë punë apo më shumë dalje jashtë vendit. A ka më shumë shtet apo më shumë fjalë për shtetin.

Vetëvendosje do të kërkojë mandat të ri mbi idenë se ende është forca kryesore e vendit. Dhe është. Por nuk mund të kërkojë më votë sikur nuk ka qeverisur. Nuk mund të sillet si opozitë ndaj të gjithëve, ndërsa i ka pasur në dorë qeverinë, Kuvendin, shumicën politike, administratën dhe moralin publik.

Pushteti nuk matet me kujt i ke bërtitur. Matet me çka ke ndërtuar.

PDK hyn sot si partia më e organizuar e opozitës. Por nuk duhet të gënjehet nga ky fakt. Ajo ka bazë, ka disiplinë dhe ka kandidat më të pranueshëm se fytyra historike e saj. Bedri Hamza nuk është barrë për PDK-në. Është lehtësim për të. Por PDK ende nuk ka dëshmuar se e ka kaluar murin e mosbesimit që e ka ndjekur për vite.

Nëse PDK del e dyta, kjo nuk është fitore historike. Është kthim në relevancë.

LDK hyn me Vjosa Osmanin si efekt stabilizues. Jo si valë. Vjosa e mban një pjesë të qendrës, sidomos gratë dhe votuesit institucionalë që nuk duan as kthim të ashpër të së kaluarës, as vazhdim të pushtetit aktual në të njëjtën formë. Por LDK nuk mund ta quajë sukses vetëm faktin se nuk është rrëzuar më poshtë. Ajo ka humbur katër palë zgjedhje në forma të ndryshme. Prandaj nuk i takon lavdi. I takon provë.

Të dielën LDK nuk matet me kujtesën e saj. Matet me aftësinë për t’u kthyer në forcë që prodhon drejtim.

AAK ka një rast më të veçantë. Ardian Gjini nuk duhet të lexohet vetëm nga numri i thatë i partisë. Sondazhi tregon se, aty ku njihet, ai nuk ka refuzim të madh. Përkundrazi. Ai shihet si njeri i punës, i administrimit dhe i përvojës. Në një fushatë ku qytetari kërkon më pak zhurmë dhe më shumë zotësi, Ardiani ka të drejtë të kërkojë më shumë se mbijetesë politike.

Ai duhet ta thotë thjesht. Kosova nuk ka nevojë vetëm për njerëz që dinë të flasin për shtetin. Ka nevojë për njerëz që dinë ta drejtojnë atë. Kjo është hapësira e tij.

Jo të imitojë Kurtin. Jo të garojë me PDK-në për histori. Jo të presë nga LDK-ja gabime. Por të hyjë në ditën e zgjedhjeve si njeriu që thotë se pushteti i padijshëm është bërë problem shtetëror.

Sepse kjo është fjalia që del nga sondazhi. Kosova nuk po ankohet vetëm për korrupsion. Po ankohet për paaftësi.

Në këtë kuptim, kritika më e rëndë ndaj Vetëvendosjes nuk është se vodhi. Është se premtoi një shtet më të mirë dhe pastaj nuk diti ta bëjë jetën më të lehtë. Premtoi moral dhe prodhoi arsyetime. Premtoi dinjitet dhe prodhoi izolim politik. Premtoi drejtësi dhe qytetari ende sheh institucione të kapura nga logjika partiake. Premtoi ndryshim dhe, pas pesë vitesh, ende flet sikur dikush tjetër e ka pasur pushtetin.

Kjo është lodhja e Kosovës.

Jo urrejtja ndaj Kurtit. Lodhja nga Kurti.

Të dielën në mbrëmje, rezultati më i mundshëm është i qartë. Vetëvendosje del e para. PDK del e dyta. LDK me Vjosën e treta. AAK duhet ta kalojë pragun dhe të provojë se Ardian Gjini mund të ketë më shumë peshë se aparati i vjetër partiak.

Por pyetja e vërtetë nuk është vetëm kush del i pari. Pyetja është çfarë kuptimi do të ketë fitorja e të parit.

Nëse Vetëvendosje fiton, por pa shumicën morale të dikurshme, atëherë Kosova hyn në një cikël të ri. Me Kurtin ende të fortë, por jo më të paprekshëm. Me opozitën ende jo fituese, por më të nevojshme. Me qytetarin më të ftohtë, më praktik dhe më pak të gatshëm të besojë pa prova.

Nëse opozita nuk arrin të ndërtojë alternativë pas zgjedhjeve, atëherë ajo duhet ta pranojë se nuk mjafton të presësh rënien e Kurtit. Duhet të ndërtosh arsyen pse dikush duhet të vijë pas tij.

Ky është problemi i Bedriut. Ky është problemi i Lumirit. Ata nuk mund të jetojnë politikisht vetëm nga lodhja me Kurtin. Sepse lodhja nuk është projekt. Është vetëm atmosferë.

Ardiani, në anën tjetër, ka një mundësi më të vogël, por më të pastër. Të flasë për shtetin si punë. Për ekonominë si patriotizëm. Për komunën si dëshmi. Për dijen si kundërpeshë ndaj zhurmës. Për veriun jo si teatër force, por si provë funksionimi. Për Serbinë jo si temë të përditshme frike, por si arsye për ta bërë Kosovën më të fortë.

Serbia nuk fitohet duke folur për të çdo ditë. Fitohet duke e bërë Kosovën më serioze se Serbia. Kjo është gjuha që i mungoi debatit publik.

Të dielën qytetari do ta marrë fletën e votimit me më pak entuziazëm se dikur dhe me më shumë llogari se më parë. Do të votojë dikush nga bindja. Dikush nga frika. Dikush nga kujtesa. Dikush nga inati. Dikush nga interesi. Dikush për të mos u kthyer e kaluara. Dikush për të mos vazhduar e tashmja.

Por, mbi të gjitha, do të votojë një shoqëri që ka filluar ta kuptojë se politika nuk hahet. Kosova të dielën nuk zgjedh vetëm qeverinë e ardhshme.

Zgjedh nëse do të vazhdojë të jetojë me fjalë të mëdha apo do të kërkojë më në fund një shtet që di të punojë.