âSi funksionon diktaturaâ: Liria akademike nĂ« Hungari e censuruar
Liria akademike nĂ« Hungari ka qenĂ« nĂ«n presion qĂ« kur Viktor OrbĂĄn u kthye nĂ« pushtet nĂ« vitin 2010. NĂ«n âdemokracinĂ« joliberaleâ tĂ« vetĂ«shpallur nga kryeministri, partia âFideszâ nĂ« pushtet ka kĂ«rkua...Jennifer Rankin
âSi funksionon diktaturaâ: Liria akademike nĂ« Hungari e censuruar
Jennifer Rankin
Liria akademike nĂ« Hungari ka qenĂ« nĂ«n presion qĂ« kur Viktor OrbĂĄn u kthye nĂ« pushtet nĂ« vitin 2010. NĂ«n âdemokracinĂ« joliberaleâ tĂ« vetĂ«shpallur nga kryeministri, partia âFideszâ nĂ« pushtet ka kĂ«rkuar tĂ« marrĂ« kontrollin e gjykatave dhe institucioneve publike, ndĂ«rkohĂ« qĂ« zvogĂ«lon hapĂ«sirĂ«n pĂ«r media tĂ« pavarur dhe OJQ-tĂ«. Universiteti i EvropĂ«s Qendrore u detyrua tĂ« largohej nga Budapesti pĂ«r nĂ« VjenĂ« nĂ« vitin 2018 dhe vĂ«zhguesit kanĂ« shprehur shqetĂ«simin pĂ«r njĂ« taksĂ« pĂ«r institucionet qĂ« ndihmojnĂ« studentĂ«t dhe studiuesit refugjatĂ«.
NjĂ« akademike e shquar ka dhĂ«nĂ« dorĂ«heqjen nga njĂ« organ hungarez i arsimit tĂ« lartĂ«, duke pretenduar pĂ«r censurĂ« dhe duke akuzuar organizatĂ«n e standardeve mĂ« tĂ« larta evropiane pĂ«r mbylljen e syve ndaj lirisĂ« akademike nĂ« rĂ«nie nĂ« EvropĂ«n Qendrore. Andrea PetĆ, njĂ« profesoreshĂ« nĂ« Universitetin e EvropĂ«s Qendrore nĂ« VjenĂ«, tha se kishte dhĂ«nĂ« dorĂ«heqjen nga nĂ«nkomiteti i Shkencave Humane i Komitetit Hungarez tĂ« Akreditimit javĂ«n e kaluar pasi asaj iu kĂ«rkua tĂ« ndryshonte njĂ« pjesĂ« tĂ« njĂ« artikulli qĂ« ajo shkroi qĂ« do tĂ« botohej nĂ« njĂ« revistĂ« akademike.
PetĆ tha se drejtoresha e Komitetit Hungarez tĂ« Akreditimit (MAB), Prof. Valeria CsĂ©pe, i kĂ«rkoi asaj tĂ« tĂ«rhiqte njĂ« deklaratĂ« nĂ« draft artikullin qĂ« kritikonte ShoqatĂ«n Evropiane pĂ«r Sigurimin e CilĂ«sisĂ« nĂ« Arsimin e LartĂ« (ENQA) pĂ«r dĂ«shtimin pĂ«r tâu pĂ«rballur me njĂ« rrjedhje ndaj joliberalizmit nĂ« politikat arsimore nĂ« Hungari dhe Poloni.
MAB Ă«shtĂ« anĂ«tare e ENQA-s, njĂ« organ me bazĂ« nĂ« Bruksel qĂ« promovon standardet e cilĂ«sisĂ« nĂ« arsimin e lartĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« EvropĂ«n, Ballkanin dhe AzinĂ« Qendrore. âMund ta ndjeni sesi funksionon diktaturaâ, tha historiania dhe specialistja e studimeve gjinore nĂ« intervistĂ«n e saj tĂ« parĂ« me mediat ndĂ«rkombĂ«tare qĂ« nga dorĂ«heqja e saj. âSepse ky nuk Ă«shtĂ« shteti, ky nuk Ă«shtĂ« kryeministri OrbĂĄn qĂ« jep urdhra. Ata qĂ« e bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ« sistem tĂ« funksionojĂ« janĂ« ata njerĂ«z tĂ« thjeshtĂ« qĂ« drejtojnĂ« ato institucione. E gjithĂ« historia duket sikur kishte ndodhur nĂ« HungarinĂ« komuniste shumĂ« pĂ«rpara vitit 1989â.
âPresidenti i Komitetit Hungarez tĂ« Akreditimit donte qĂ« unĂ« tĂ« ndryshoja atĂ« qĂ« mendoj pĂ«r procesin e akreditimit evropian, pĂ«rkatĂ«sisht se ENQA Ă«shtĂ« e papĂ«rgatitur pĂ«r sulmin joliberal, pasi ata thjesht po e pranojnĂ« atĂ« qĂ« u raportohet si e vĂ«rtetĂ«â.
Ajo akuzoi ENQA-n se qĂ«ndron e heshtur ndĂ«rsa liria akademike ishte nĂ«n presion nĂ« Hungari, duke pĂ«rmendur shembujt e vendimit tĂ« qeverisĂ« hungareze pĂ«r mbylljen e programeve dhe politikave tĂ« studimeve gjinore qĂ« e shtynĂ« universitetin e saj tĂ« largohej nga Budapesti pĂ«r nĂ« VjenĂ« â hera e parĂ« nĂ« dekada qĂ« njĂ« universitet detyrohet jashtĂ« njĂ« shteti evropian.
MAB iu bashkua ENQA pan-evropiane nĂ« vitin 2002 dhe anĂ«tarĂ«simi i saj u rikonfirmua nĂ« shtator 2018-tĂ« sipas njĂ« rishikimi tĂ« rregullt pesĂ«vjeçar. DorĂ«heqja e saj erdhi pas asaj qĂ« ajo e pĂ«rshkroi si ânjĂ« diskutim shumĂ« i stuhishĂ«mâ mbi pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« akademike brenda nĂ«nkomitetit tĂ« shkencave humane tĂ« MAB-it mbi njĂ« plan qeveritar pĂ«r tĂ« shkurtuar trajnimin e mĂ«suesve me njĂ« vit, tĂ« cilin ajo e kundĂ«rshton.
MAB nuk pranoi tĂ« komentojĂ« publikisht. Burime tĂ« larta, megjithatĂ«, nuk e kundĂ«rshtojnĂ« qĂ« drejtori kĂ«rkoi njĂ« ndryshim nĂ« artikullin e PetĆ-s, por e karakterizojnĂ« ndryshimin si njĂ« korrigjim teknik nĂ« lidhje me marrĂ«dhĂ«niet e MAB-it me ENQA-n.
NĂ« njĂ« deklaratĂ«, ENQA tha se qĂ«llimi i rishikimeve tĂ« agjencisĂ« sĂ« saj ishte tĂ« vlerĂ«sonte âpĂ«rputhshmĂ«rinĂ« me aktivitetet e jashtme tĂ« sigurimit tĂ« cilĂ«sisĂ« nĂ« lidhje me tĂ« mĂ«suarit dhe mĂ«simdhĂ«nien nĂ« arsimin e lartĂ«â. Ajo shtoi se liria akademike ânuk mbulohet nĂ« mĂ«nyrĂ« specifikeâ nga ato standarde dhe procesi i rishikimit, por mbulohet nga aspekte tĂ« tjera tĂ« procesit tĂ« Bologna-njĂ«s, njĂ« referencĂ« pĂ«r njĂ« politikĂ« mĂ« tĂ« gjerĂ« bashkĂ«punimi nĂ« arsimin e lartĂ« evropian qĂ« pĂ«rfshin 48 vende.
âProcesi i rishikimit tĂ« ENQA-s vlerĂ«son vetĂ« agjencinĂ« (politikat dhe praktikat e saj) dhe jo sistemin arsimor tĂ« vendit nĂ« tĂ« cilin ajo vepronâ, shtoi agjencia. ENQA tha gjithashtu se kishte besim tĂ« plotĂ« tek ekspertĂ«t e pavarur, tĂ« cilĂ«t marrin trajnime, pĂ«r tĂ« kryer rishikime. âQĂ« nga rishikimi nĂ« vitin 2018, ENQA mbetet e kĂ«naqur qĂ« MAB vazhdon tĂ« pĂ«rmbushĂ« standardet e ESG-sĂ«â, duke iu referuar standardeve dhe udhĂ«zimeve tĂ« saj pĂ«r sigurimin e cilĂ«sisĂ«.
