Çdo komb arrin, në intervale të caktuara, në një prag ku duhet të zgjedhë midis dy përkufizimeve të vetes – një të hapur dhe një të mbyllur, një të sigurt dhe një të frikësuar – dhe Shqipëria, një vend i vogël që e kam mbështetur për pjesën më të madhe të jetës sime, ndodhet në një prag të tillë këtë javë.

Rasti është bregdeti në Zvërnec, ku një protestë kundër sjelljes së një firme private sigurie dhe kundër pyetjeve të papërgjigjura në lidhje me një lagunë të brishtë dhe pronësinë e tokës jugore, është bërë diçka më e madhe: një garë se çfarë lloj vendi synon të jetë Shqipëria.

Midis zërave legjitimë është shfaqur një slogan – “Shqipëria e shqiptarëve, jo e tradhtarëve” – ​​i ofruar si patriotizëm.

Duke punuar për tre dekada në çështjet shqiptare dhe kosovare dhe për kauzën e mirëkuptimit ndërfetar në të gjithë rajonin, do të thoja me respekt se kjo frazë nuk i përket asnjë tradite shqiptare që ia vlen të ruhet.

Origjina e saj është, në fakt, e huaj dhe e njohur. Është një shabllon i vetëm që e djathta ekstreme evropiane e ka ripërdorur për një shekull, duke ndryshuar vetëm emrin në boshllëk: “Deutschland den Deutschen” në Gjermaninë e viteve 1930; “La France aux Français” në retorikën e Frontit Kombëtar; “Italia agli italiani”; dhe, menjëherë përtej kufirit jugor të Shqipërisë, “Greqia për grekët”, kredoja e Agimit të Artë.

Secila prej tyre paraqitet si përkushtim ndaj atdheut; secila është, në shqyrtim, një pretendim se kush mund të përjashtohet prej saj.

Fjalia e dytë e frazës – “jo e tradhtarëve” – rrjedh nga një shtëpi më e afërt, nga motoja e kohës së luftës e Ballit Kombëtar; dhe një komb ka të drejtë të jetë i kujdesshëm kur sloganet e tij trashëgohen nga kapitulli më shkatërrues i shekullit të XX. Këto janë, në fund të fundit, ndër patologjitë që lulëzojnë sa herë që identiteti reduktohet në ideologji.

Shqipëria, nga të gjitha kombet, ka arsye të dijë se ku çon përkufizimi i mbyllur, sepse e ka duruar tashmë atë. Nga viti 1944 deri në vitin 1990, “Shqipëria për shqiptarët” nuk ishte një slogan, por një sistem – kufij të mbyllur, vetëmjaftueshmëri e detyruar, bindja se një popull është më i sigurt vetëm – dhe në fund të fundit prodhoi vetëm varfërim dhe largim.

Kur sistemi ra, afërsisht një e treta e popullsisë emigroi brenda një dekade të vetme, kështu që sot më shumë shqiptarë jetojnë përtej kufijve të vendit sesa brenda tyre.

Kjo diasporë – në Athinë dhe Selanik, në Romë, Milano, Mynih, Gjenevë, Londër dhe në të gjithë Shtetet e Bashkuara – nuk është një fatkeqësi për t’u penduar, por një nga themelet më të qëndrueshme të ekonomisë kombëtare, dhe ajo vazhdon pikërisht sepse shoqëritë e tjera i pritën shqiptarët si pakica të mirëpritura.

Një qytetar që këndon përjashtim në Tiranë mund të marrë në konsideratë, me sinqeritet, se çfarë do të thoshte i njëjti parim për kushëririn e tij në Athinë. Të parët që vuajnë nën “një komb për të vetin” rrallë janë të huajt brenda një vendi; ata janë njerëzit e atij vendi që jetojnë kudo tjetër.

Ekziston një trashëgimi më e mirë, dhe është e kundërta e gjakut. Është Besa – fjala nderi shqipe, detyrimi që e detyron një mikpritës të mbrojë këdo që ka hyrë në shtëpinë e tij – dhe demonstrimi i saj më i ndritshëm është një çështje e të dhënave, jo legjende.

Kur Lufta e Dytë Botërore i dorëzoi hebrenjtë e Evropës në kampe, Shqipëria u bë kombi i rrallë i pushtuar që e përfundoi luftën me më shumë hebrenj brenda kufijve të saj sesa në fillim të saj.

Në Krujë, një shtatëmbëdhjetëvjeçar me emrin Refik Veseli i bindi prindërit e tij, Veselin dhe Fatimën, të fshihnin familjen e fotografit Moshe Mandil; emri i tij qëndron sot midis të Drejtëve Ndër Kombet në Yad Vashem, dhe ai ishte një nga shumë. Ky është shpirti i një toke ku, për shekuj me radhë, myslimanët dhe të krishterët kanë jetuar si fqinjë dhe e kanë trajtuar mikpritjen jo si një dobësi të besimit, por si shprehjen e tij më të plotë – një bindje e rrënjosur në dinjitetin shpirtëror të çdo personi.

(Duhet thënë qartë, dhe pastaj duhet lënë mënjanë, se imazhet antisemite që qarkullojnë së fundmi në internet rreth projektit të Zvërnecit – bregdeti jugor i mbështjellë në mënyrë vizatimore me një flamur izraelit sepse një nga investitorët e tij amerikanë është hebre – janë një fyerje e vogël pikërisht ndaj kësaj historie dhe nuk meritojnë më shumë vëmendje sesa kërkon emërtimi i tyre.)

Kjo trashëgimi, dhe jo aritmetika etnike, është ajo që ia vlen të mbrohet.

Në fakt, saktësia është e detyrueshme, sepse saktësia është viktima e parë sa herë që një slogan merr komandën. Më 30 maj, roje private të maskuara zvarritën dhe rrahën një demonstrues në vendin e rrethuar pranë lagunës së Nartës dhe shqiptarët kishin të drejtë të ishin të tmerruar.

Megjithatë, ajo që pasoi meriton vëmendje më të madhe. Brenda një dite të vetme, Policia e Shtetit korrigjoi deklaratën e saj fillestare; drejtori rajonal i policisë në Vlorë u hoq; një roje u arrestua; dhe zhvilluesi kërkoi falje publikisht dhe ndërpreu kontratën e tij me kompaninë e sigurisë.

Në ditët që nga ajo kohë, licencat e dy firmave private të sigurisë janë revokuar, janë hapur procedura penale dhe prokuroria speciale antikorrupsion ka filluar të shqyrtojë se si është ndryshuar statusi i mbrojtur i peizazhit Vjosë-Nartë.

Shteti shqiptar dhe Kryeministri Rama meritojnë të lavdërohen në vend që të dënohen për një korrigjim kaq të shpejtë dhe kaq publik – sepse ky është pikërisht refleksi kushtetues, nënshtrimi i forcës ndaj ligjit, që kërkon anëtarësimi në Bashkimin Evropian, dhe që Shqipëria po tregon vazhdimisht se e ka fituar.

Parë pa shtrembërimin, investimi në vetvete nuk është një fatkeqësi, por një mundësi, dhe i përgjigjet nevojës më të vërtetë të Shqipërisë. Plaga më e thellë e vendit nuk ka qenë kurrë kapitali i huaj; ka qenë emigrimi, humbja e vazhdueshme e të rinjve të tij.

Një komb i mban bijtë dhe bijat e tij jo duke mbyllur kufijtë e tij, por duke ndërtuar, në shtëpi, punën dhe të ardhmen për të cilën tani kalojnë detin.

Një investim i konsiderueshëm turistik në Rivierë – i financuar nga partnerët amerikanë dhe nga kapitali arab i Gjirit, me investitorë katarianë të shquar midis mbështetësve – premton ndërtim, punësim, infrastrukturë dhe një vend të ligjshëm për Shqipërinë në ekonominë legjitime globale.

Pyetje të ndershme mbeten dhe ato duhet të marrin përgjigje hapur: ekologjia e një bregdeti delikat, transparenca se si u transferua titulli i tokës dhe të drejtat dhe prona e familjeve të pakicës greke të jugut.

Këto janë çështje që duhen zgjidhur sipas ligjit, nga një shtet i sigurt dhe kushtetues – dhe jo raste për komplot, as pretekste për gramatikën e importuar të përjashtimit.

Ajo që po shfaqet në këtë cep të Ballkanit, për ata që janë të gatshëm ta shohin, është diçka më shpresëdhënëse sesa një grindje për një vijë bregdetare.

Është perspektiva e një Shqipëria që përfundon kalimin e saj në Bashkimin Evropian; që zë vendin e saj, me Kosovën dhe fqinjët e saj, në një Komonuelth Ballkanik të themeluar mbi demokracinë kushtetuese, pluralizmin fetar dhe pajtimin; dhe që i ofron botës një shoqëri me shumicë myslimane të qetë me miqtë e saj hebrenj dhe fqinjët e saj të krishterë njësoj – një prirje që plotëson, madje zgjeron, frymën e Marrëveshjeve të Abrahamit.

Një Shqipëri e tillë nuk ka nevojë për një slogan të huazuar, sepse ajo tashmë zotëron një fjalë më të mirë të vetën. Le t’i mbajnë gjykatat fajtorët përgjegjës; le të ndjekin prokurorët çdo çështje mjedisore dhe ligjore kudo që të çojë ajo me ndershmëri; le të përmbushë zhvilluesi standardin më të lartë të transparencës dhe kujdesit; dhe le të ngrihet vetë sistemi ligjor, me vendosmëri të gjykueshme dhe një besnikëri të pa nxituar ndaj procesit të rregullt ligjor, në seriozitetin e plotë të rastit që i del përpara.

Asnjë nga këto nuk kërkon një kokë turku dhe asnjë nga këto nuk kërkon frikë.

Shqipëria që kam pasur nderin ta mbështes është Shqipëria e Besës dhe e qartësisë morale – vendi që strehoi të huajin kur pjesa më e madhe e Evropës e dorëzoi atë, dhe fati i të cilit nuk qëndron pas kufijve të mbyllur, por në pragun e hapur të Evropës.

E ka mbajtur fjalën e dhënë më parë. Mund ta mbajë edhe tani.

Christopher S. Hyland është një këshilltar diplomatik veteran i specializuar në çështjet e Ballkanit, dinamikën politike iraniane, tranzicionet demokratike dhe dialogun ndërfetar. I diplomuar në Shkollën e Shërbimit të Jashtëm Edmund A. Walsh të Universitetit Georgetown, ai shërbeu si Zëvendës Drejtor Politik Kombëtar për Zonat Zgjedhore Etnike të Fushatës Presidenciale të Bill Clinton, ku organizoi koalicione në shumë komunitete të pakicave etnike dhe diasporës. Ai ishte themeluesi ose kryetari i njëmbëdhjetë Konferencave të Tranzicionit Presidencial të Clinton, duke përfshirë mbledhjet e para mbi Evropën Lindore, Vendin Indian dhe Politikën e Përfshirjes. Presidenti Clinton ia atribuon atij në autobiografinë e tij “Jeta Ime hedhjen e themeleve për një angazhim të paparë të Shtëpisë së Bardhë me komunitetet etnike”. Ai aktualisht shërben si i Dërguar Special në Amerikën e Veriut dhe Evropë për Selinë Botërore Bektashiane, një institucion transnacional Sufi-Shiit me seli në Tiranë, Shqipëri. Ai është fitues i Çmimit të Paqes Gandhi për kontributet në dialogun ndërfetar dhe angazhimin demokratik. Ai mban doktorata nderi nga Universiteti Ekonomik Kombëtar i Kievit, Ukrainë; Universiteti Notre Dame, Liban; dhe një doktoraturë nderi ekuivalente nga UBT, Kosovë. Ai është Kalorës i Skënderbeut, Shqipëri, dhe anëtar i Urdhrit të Dr. Ibrahim Rugovës, Kosovë. Irish Voice e ka përshkruar atë si “Heroin e Pakënduar të Procesit të Paqes Irlandeze”.