Zgjedhje pas zgjedhjesh, pas zgjedhjesh…

Kosova mbajti zgjedhje parlamentare në shkurt të vitit 2025. Partia në pushtet fitoi numrin më të madh të votave, por humbi shumicën. Opozita nuk arriti të bashkohej për të formuar qeverinë, kryesisht për shkak se partia më e vogël opozitare, LDK-ja, refuzoi të merrte pjesë në bisedimet për koalicion me PDK-në, partinë më të madhe opozitare.

Pas një sërë krizash kushtetuese dhe debatesh, Kosova mbajti sërish zgjedhje parlamentare në dhjetor të vitit 2025. Këtë herë, VV-ja mori më shumë vota, veçanërisht nga diaspora që erdhi për të votuar. Megjithatë, ajo ende nuk kishte shumicën prej dy të tretash të nevojshme për zgjedhjen e presidentit, ndërsa kryeministri në detyrë këmbëngulte se nuk do ta ndante postin e presidentit me asnjë parti opozitare.

Debati u ashpërsua, afatet u tejkaluan dhe Kosova u detyrua të organizojë zgjedhje të reja parlamentare në qershor të vitit 2026. Rezultati nuk ishte befasues. Pjesëmarrja ra ndjeshëm – një shenjë e qartë e lodhjes së votuesve – dhe për një kohë dukej se VV-ja dhe LDK-ja mund të arrinin të formonin një koalicion qeverisës. Kurti e zgjati procesin e arritjes së një marrëveshjeje dhe e la konstituimin e Kuvendit deri në javën e fundit të afatit kushtetues për formalizimin e përbërjes së re të parlamentit.

Dhe ja ku jemi: pas katër raundeve të bisedimeve, asgjë nuk ndryshoi. VV-ja dëshiron të mbajë edhe postin e kryeministrit, edhe atë të presidentit, ndërsa është e gatshme t’ia japë LDK-së postin e kryetarit të Kuvendit dhe katër (ose pesë) ministri. LDK-ja këmbënguli që të marrë presidencën dhe katër (ose pesë) ministri.

Tani VV-ja po e zvarrit konstituimin e Kuvendit. Afati formal për konstituimin e tij ka kaluar, kështu që, në teori, Kosova nuk ka një Kuvend, Qeveri dhe Presidencë të konstituar në mënyrë ligjore. Taktikat e Kurtit janë të qarta: ta vonojë procesin për javë të tëra gjatë verës dhe vjeshtës, në mënyrë që data e zgjedhjeve të reja të bjerë më 27 dhjetor, kur Kurti mund të llogarisë në bllokun e tij besnik të votuesve nga diaspora, të cilët do të jenë në Kosovë për pushimet e Krishtlindjeve.

Radikalizimi mbetet një mundësi

Opozita duket e paaftë për ta çarë kodin e populizmit të Kurtit. Por peizazhi politik po bëhet gjithnjë e më i polarizuar. Deputetja opozitare Time Kadrijaj (mjeke dhe veterane e luftës) hodhi vezë në drejtim të Kurtit gjatë seancës së dështuar për konstituimin e Kuvendit, incident që u bë lajm në mbarë botën.

Edhe deputetë të tjerë kanë paralajmëruar hapa më radikalë, përfshirë protesta. Ja disa reagime që pasqyrojnë tonin gjithnjë e më të tensionuar të vëzhguesve:

Kryeredaktori i “Nacionale”, Berat Buzhala: “Duke filluar nga java e ardhshme, deputetët opozitarë duhet të shkojnë, së bashku me trupat e tyre dhe të mbështetësve të tyre, dhe ta bllokojnë Albin Kurtin që të hyjë dhe të dalë nga Zyra e Kryeministrit. Opozita duhet ta bëjë të pamundur që ai t’i kryejë detyrat e tij, sepse, në çdo rast, ai nuk e ka as mandatin dhe as legjitimitetin për ta bërë këtë”.

Drejtori i KIPRED-it, Lulzim Peci: “Që nga dje, të vetmet organe qeverisëse të konstituara ligjërisht në Kosovë janë komunat! Në realitet, ne kemi kaluar nga të qenit një shtet i bazuar në Kushtetutë dhe ligje – të cilat supozohet të respektohen nga ata që janë betuar t’i mbrojnë – në një asociacion komunash! Shikoni se deri ku kemi rënë! Kjo situatë duhet të marrë fund sa më shpejt! Mjaft është mjaft!”.

Senior Fellow në Atlantic Council, Agon Maliqi: “Kur Kushtetuta shkelet vazhdimisht dhe institucionet merren peng e shndërrohen në mjete të shantazhit politik, lufta politike përfundimisht mund të dalë jashtë kufijve të rregullave dhe demokracisë… Pra, në këto rrethana, vezët janë problemi më i vogël dhe vetëm fillimi i një rrëshqitjeje në tatëpjetë. Kam frikë se marrja peng e shtetit do të çojë drejt mosbindjes civile”.

Gazetarët arritën të zbulojnë të paktën një sekret: kush qëndron pas disa prej profileve më famëkeqe në Facebook që përhapin lajme të rreme dhe përmbajtje kërcënuese ndaj politikanëve opozitarë, gazetarëve të pavarur dhe figurave të shoqërisë civile.

Njëri prej tyre, “Lule Gjeli”, i cili kishte mbledhur dhjetëra mijëra ndjekës dhe përmbajtja e të cilit, përçarëse dhe jashtëzakonisht nxitëse (që përfshinte edhe njoftime për vdekjen e politikanëve opozitarë apo “skandale seksuale” të krijuara me inteligjencë artificiale kundër kundërshtarëve të Kurtit), shpërndahej rregullisht nga zyrtarë të VV-së, rezultoi të ishte një llogari e rreme nga Delaware, e mirëmbajtur nga një aktivist i VV-së, i cili gjatë viteve të fundit takohej rregullisht me zyrtarë të VV-së dhe që, në mënyrë misterioze, pretendonte se kishte lidhje me shërbimet e inteligjencës.

Haga do të japë një verdikt. A do të sjellë drejtësi?

Ndërsa disa deputetë opozitarë duket se janë të gatshëm të ndërmarrin hapa më radikalë të “rezistencës” kundër “kapjes së shtetit” nga VV-ja, sytë e shumë qytetarëve duket se janë përqendruar te ngjarjet që po zhvillohen në Hagë.

Gjyqi absurd ndaj ish-presidentit Hashim Thaçi, ish-kryetarëve të Kuvendit Kadri Veseli dhe Jakup Krasniqi, si dhe ish-deputetit të VV-së, Rexhep Selimi, po i afrohet fundit, ndërsa vendimi pritet më 16 shtator.

Vendimi ishte shtyrë më parë nga maji dhe korriku për shkak të “kompleksitetit të procedurave”, por pyetjet që gjyqtarët duhet t’u përgjigjen në fund janë të drejtpërdrejta: a ishte Ushtria Çlirimtare e Kosovës një forcë e vërtetë ushtarake me një zinxhir të qartë dhe të padiskutueshëm komandimi e kontrolli dhe a ishte Hashim Thaçi udhëheqësi kryesor ushtarak i UÇK-së?

Dëshmitarët e mbrojtjes – përfshirë gjeneralë të NATO-s, diplomatë të lartë amerikanë dhe të OKB-së, si dhe operativë të inteligjencës nga Mbretëria e Bashkuar dhe SHBA-ja – së bashku me të vërtetën objektive të luftës së vitit 1999, i japin mbrojtjes një argument të qartë: UÇK-ja ishte një kryengritje rurale, një “ushtri e rraskapitur”, siç e kishte përshkruar ish-sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Lord Robertson, pa një strukturë të centralizuar reale të komandimit, ndërsa Hashim Thaçi ishte kryesisht një lider politik me ndikim të kufizuar mbi operacionet guerile në terren.

Prandaj, është e drejtë të thuhet se shumë njerëz presin një pafajësi të plotë dhe një vendim të qartë “i pafajshëm”. Në vitet 2010, senatori Bob Dole kishte deklaruar: “Udhëtimi i Thaçit është udhëtimi i Kosovës. Kosova pati një udhëtim të jashtëzakonshëm dhe një njeri që ishte vendimtar për zhvillimin e këtij bastioni të demokracisë në Ballkan është presidenti Hashim Thaçi”.

Pikërisht për këtë arsye, shumëkush tani beson se kthimi i Thaçit dhe të tjerëve mund të jetë një faktor që ndryshon lojën dhe që mund të zhbllokojë ngërçin politik në Kosovë (nëse ai do të vendoste të rikthehej në politikë, gjë që është larg të qenit e sigurt).

Nga ana tjetër, dënimi i Thaçit dhe të tjerëve mund të kontribuojë në rritjen e frustrimit dhe përshkallëzimin e rrezikshëm. Sidoqoftë, kjo është një çështje që duhet ndjekur nga afër.

Gjërat po përkeqësohen edhe në diplomaci

Ishte një pamje e trishtueshme kur punëtorët komunalë në Prishtinë hoqën pankartën e madhe “Free Ukraine”, e cila kishte qëndruar në qendër të Prishtinës që nga ditët e para të pushtimit rus të Ukrainës. Zyrtarët në Prishtinë e hoqën pankartën në shenjë zemërimi pas vizitës së parë zyrtare të presidentit Volodymyr Zelenskyy në Serbi, ku ai përsëriti qëndrimin e Ukrainës se Kosova nuk është shtet i pavarur.

Kosovarët kishin simpati të natyrshme ndaj Ukrainës, e cila po përballej me një fqinj më të madh e më brutal në veri, të vendosur për shkatërrimin fizik të fqinjit të tij më të vogël. Situata të kujtonte luftën në Kosovë.

Por Ukraina ka luftën e saj, detyrat e saj urgjente dhe ka filluar ta shohë Serbinë si burim armatimi – Serbia i ka shitur fshehurazi armë Ukrainës në një marrëveshje të lehtësuar nga qeveria amerikane – si dhe si një fitore të mundshme diplomatike, që do të dëshmonte dobësimin e ndikimit të Putinit edhe mbi aleaten e tij tradicional, Serbinë.

Zelenskyy nuk kishte nevojë të tregonte kaq shumë entuziazëm për aleancën e tij të re me Serbinë. Siç vërejti Una Hajdari nga Politico Europe:

“Zelenskyy, me vetëdije ose jo, e ka futur veten në gropën e pamëshirshme dhe të zjarrtë të përplasjeve politike ballkanike. Dikush duhej ta kishte informuar më mirë se si t’u përgjigjej pyetjeve për Kosovën – të pashmangshme gjatë një vizite në Beograd. Shumë të tjerë i kanë trajtuar këto pyetje me shumë më tepër mjeshtëri”.

Por Serbia gjithashtu ka nisur Dialogun Strategjik SHBA–Serbi në Uashington, D.C., me sekretarin amerikan të Shtetit, Marco Rubio, dhe ministrin e Jashtëm serb, Marko Đurić. Ambasada amerikane në Beograd ka lehtësuar gjithashtu një investim masiv prej 2.6 miliardë dollarësh në energjinë hidroelektrike nga kompania amerikane Bechtel. Çfarë do të bëjnë kosovarët – do të fillojnë të heqin edhe pankartat amerikane?

Fakti mbetet se deklaratat e Zelenskyyt, paralajmërimet e SHBA-së ndaj Kosovës për projektet e LNG-së, ngecja e plotë e procesit të anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës dhe organizata të tjera shumëpalëshe, si dhe zhdukja në përgjithësi e ndikimit diplomatik të Kosovës në Perëndim (dhe Lindje), kanë një emërues të përbashkët: një qeveri që ka qeverisur Kosovën për gjysmën e dekadës së fundit dhe që ka qenë më e interesuar t’i shërbejë populizmit izolacionist dhe sovranist në vend sesa koordinimit strategjik jashtë vendit.

Ishte një kohë, jo shumë kohë më parë, kur Kosova kishte një prani më të fuqishme në Uashington, D.C., se çdo vend tjetër i ish-Jugosllavisë. Ishte një kohë kur Kosova shihej nga shumë njerëz në Evropë si një demokraci konstruktive dhe dinamike, veçanërisht në krahasim me autokracinë gjithnjë e më të errët në Serbi. Ato kohë kanë kaluar dhe do të duhet një udhëheqje krejtësisht e re për ta rikonceptuar dhe ringjallur diplomacinë e Kosovës.

Por fillimisht, do të na duhet një tjetër zgjedhje parlamentare.

Ose dy.