Libra

Korrespondenca që i referohej Prizrenit si “Mbretëresha e Vdekjes”


Leo Freundlich ishte autori austriako-hebre i librit “Golgotha Shqiptare” që protestoi me bujë kundër zhdukjes masive të shqiptarëve nga serbët në vitet 1912-1913.

Libri përmbledh në esencën e tij, “Holokaustin” mbi shqiptarët, ku mbetën të vrarë 500 mijë persona.

Freundlich shërbeu si konsull nderi i Mbretërisë asokohe së Shqiptarëve, në kryeqytetin austriak.

Kjo, pasi njohu mbretin e vetëshpallur të shqiptarëve, Ahmet Zogu.

Nga e majta, komandant Isa Boletini dhe publicisti Leo Freundlich

Korrespondenti i luftës për gazetën daneze “Riget”, Fritz Magnussen, përshkruante veprimet e serbëve në mesin e popullatës shqiptare në Prizren dhe jo vetëm.

Telegrami u dërgua nga Shkupi në Zemun të Serbisë, përmes një korrieri special për t’i shpëtuar censurës së rreptë.

“Mbretëresha e Vdekjes”

“Qyteti i Prizrenit nuk i bën asnjë rezistencë pushtimit të serbëve, por edhe këtu gjaku ka rrjedhur lum. Sot Prizreni është qyteti më i goditur në Shqipëri pas Prishtinës”, përshkruante korrespondenca.

Popullsia vendase, vijon letra, me trishtim e quan “Mbretëresha e Vdekjes”.

Prizreni, sipas burimeve të kohës dhe vetë autorit, ishte vendi ku bandat serbe jetuan më keq.

Fritz Magnussen

Më në detaje, nënvizohet se ata depërtonin nëpër shtëpi, rrëzonin çdo gjë që u dilte, pavarësisht moshës dhe gjinisë.

“Të vdekurit mbesnin të pavarrosur në rrugë për ditë të tëra, sepse fitimtarët serbë ishin të zënë diku tjetër. Popullata shqiptare e mbijetuar nuk u lejua të dilte nga shtëpitë e tyre”, vijon korrespondenca.

Makthi nuk ndalej me kaq, pasi bastisjet ripërtëriheshin në qytet dhe në zonën përreth çdo natë.

Rreth 400 shqiptarë humbën jetën në ditët e para pas pushtimit të serbëve.

Sipas Magnussen, komandanti gjeneral i serbëve, Jankoviç kërcënoi fisnikët dhe krerët e fiseve të Prizrenit. Me revole në dorë, ata nënshkruan një tubim falënderimi ndaj mbretit serb Pjetër për “çlirimin nga ushtria serbe”.

Foto e Prizrenit, viti 1913/ Albert Kahn
Dila

Autori përmbledh historinë e një gruaje të quajtur Dila. Ajo kishte mbërritur në Prizren me djalin e saj, një të afërm tjetër dhe dy burra nga fshati Gjegjan.

Ata do të blinin disa veshje për vajzën e saj. Para se të largohej nga Prizreni, ajo aplikoi për një leje-kalimi për vete dhe shoqëruesit e saj në shtabin e gjeneralit Jankoviç.

Kur arritën postin serb, disa orë nga Prizreni, ushtarët iu larguan atyre çdo të mirë materiale.

Katër burrat përfunduan të lidhur dhe në fundin e një grope.

Fati i tyre ishte paracaktuar – ushtarët i qëlluan nga buza e gropës.

Foto e Prizrenit, viti 1913/ Albert Kahn

“Nëna e dëshpëruar që ishte dëshmitare e kësaj skene bërtiti për djalin e saj dhe kur pa se ai kishte mbetur i vrarë, u hodh në gjunjë para ushtarëve dhe iu lut që ta vrisnin edhe të”, thekson rrëfimi.

Gruaja mbeti e lidhur përballë gropës në të cilën shtrihej djali i saj i pushkatuar, nga e hëna pasdite deri të mërkurën.

“Përkundër faktit që gjenerali Jankoviç duhej të kuptonte se një grua e pafajshme po qëndronte para tij, ajo nuk u lirua ende, por u burgos në shtëpinë e peshkopit serb deri të nesërmen”, ndalet më tej tregimi.

Narrativa shpengon fatin e saj teksa ravijëzon momentin ku iu dorëzua katolikëve dhe u dërgua në kishë, ku më në fund u ushqye.

Foto e Prizrenit, viti 1913/ Albert Kahn
Ulërima dhe revoltë

Mbi 250 mijë shqiptarë u masakruan vetëm në veriun etnik të Shqipërisë gjatë vjeshtës së vitit 1912.

Kopja e vetme e librit të Freundlich “Akuza që ulërijnë”, i cili bën një notë proteste ndaj Evropës që nuk reagoi në mbrojte të shqiptarëve u gjet në bibliotekën e Universitetit të Harvardit në Shtetet e Bashkuara.

Freundlich ishte një nga intelektualët e pakët që ruajti koleksionin e të gjitha gazetave të mëdha të kohës.

Libri “Golgotha Shqiptare”

Ai ngriti zërin e tij të revoltuar kundër asaj që e quajti “Golgotha Shqiptare”.

Këto pasazhe janë përshtatur nga Robert Elsie, “Tekste dhe dokumente mbi historinë shqiptare”/ Leo Freundlich: Golgota e Shqipërisë

/Albanianpost.com


Lajmet kryesore